Frits Geerlinks

Onderstaand stuk is overgenomen uit het boek “Op de grens, Gereformeerden in de marge van moderniserend Nederland, Ter Apel 1879-1940”, van Gert van Klinken


Frederik (Frits) Geerlnks was in 1834 geboren in het Duitse Emlichheim (Emmelkamp) in de Grafschaft Bentheim. De Geerlinksen waren een oud Emlichheims geslacht. De naam werd ook wel gespeld als Geerlings. Tot op de huidige dag (1999) bevindt zich in Emlichheim een Geerlingshoeve aan de weg naar Hoogstede.

Frits Geerlinks werd gedoopt in de ‘reformierte’ (hervormde) kerk van Emlichheim en deed daar in 1852 belijdenis. In 1860 huwde Geerlinks met Johanna Weggemans uit het Nederlandse Dalen. Het huwelijk werd in de Reformierte Kirche van Emlichheim geregistreerd. Het echtpaar vestigde zich in het Nederlandse Weerdinge in de gemeente Emmen. Ze sloten zich aan bij de afgescheidenen in Emmen. Toen in Weerdingermond een afgescheiden kerk gesticht werd, gingen de Geerlinksen daar met attest toe over. In Weerdingermarke bouwde Frits Geerlinks eigenhandig een boerderij met houten gebinte. Later verhuisde de familie naar de Markeweg. Geerlinks was landbouwer in de ruime zin van het woord. Hij was een vaardig timmerman, en nam tevens deel aan de verveningen. Op het nog onontgonnen veen verbouwde hij boekweit.

Bij de afgescheiden gemeente van Weerdingermond was Geerlinks vanaf het begin als ouderling betrokken. Tot 1884 diende hij de gemeente eveneens als voorzanger. In 1888 was hij voorzitter van de kerkenraad, in 1892 en 1895 scriba. In 1894 werd in de kerkenraad besloten dat Geerlinks bij afwezigheid van ds. Huls zou voorgaan in de erediensten. Kleinzoon Pieter Geerlinks kende meer dan een eeuw na dato nog de overlevering dat zijn grootvader zich op zaterdagavond bij kaarslicht voorbereidde op het preeklezen in de zondagse eredienst. Hieronder zal nog worden ingegaan op Geerlinks’ bibliotheek.

De familie Geerlinks voelde zich thuis in Weerdingermond. De kinderen van Frits Geerlinks en Johanna Weggemans waren volledig Nederlands. Ze spraken behalve Nederlands het veenkoloniale Groningse dialect – maar niet het Duits. De banden met Bentheim vervaagden. In de kast bewaarde een Hannoveriaanse acte van 1765 de herinnering aan de geschiedenis van het geslacht. In zijn laatste jaren woonde Frits Geerlinks als weduwnaar in een klein huisje naast de boerderij aan de Markeweg. Hij was in de kost bij zijn kinderen.

Aanvullingen van andere pagina’s van het boek

  • Het was een verrassing te vernemen dat Geerlinks nog in 1860 deel uitmaakte van de reformierte (hervormde), en niet van de altreformierte (afgescheiden) Kirche in Emlichheim.
  • Een huisbibliotheek werd in Weerdingermond verzameld door Frits Geerlinks. Geerlinks bezocht allerlei boeldagen om zijn collectie te kunnen opbouwen. Kleinzoon Pieter Geerlinks vertelde in 1998 dat zijn grootvader ‘op een dag met twee voer hooi op weg ging, en met een wagenvracht boeken weer terug kwam’. Bewaard bleef een uitvoerig exegetisch commentaar op de bijbelboeken Leviticus, Numeri en Deuteronomium, uitgegeven door de Leidse hoogleraar Joan van den Honert en gedrukt in Amsterdam door Isaak Tirion en Jacobus Loveringh in 1740. In het boek komen fraaie gravures voor, en meerdere aanhalingen in de Hebreeuwse en Griekse taal en typografie. Het boekenbezit van Geerlinks moet vrijwel zeker geïnterpreteerd worden in het kader van een ‘gezelschap’. Het grote aantal exemplaren van de Bijbel in één bibliotheek kon onmogelijk alleen voor het gezin Geerlinks bestemd zijn. In het gezelschap werd onderling boeken geleend, wat de armen een zeldzame mogelijkheid bood om zich lectuur eigen te maken. De zondagavond was in de Veenkoloniën voor de leden van het ‘gezelschap’ een geliefd tijdschip om over het gelezene van gedachten te wisselen.
  • In de rest van het boek wordt een beeld geschetst van een strenge en rechtlijnige man, die regelmatig in discussie treedt met een kerkenraad die wat “zachter” reageert. Frits schuwt zelfs het conflict met een mede ouderling niet, die op zondag zijn winkel open heeft.

Uit een mail van iemand uit Emlichheim:

“Ik weet nog dat in Emlichheim zo’n  10-15 jaar geleden aan de Ringer Straße (richting Hoogstede), een boerderij stond waar vroeger Geerlings gewoond hebben. Later werd de boerderij verhuurd. Nu (2013) staat hier de LIDL.”

 

Dit bericht is geplaatst in de Vries. Bookmark de permalink.